Legendy Wawelu – Czy Kadłubek kłamał?

Kilka słów o źródłach legend, nie tylko Wawelu

Znany nam wszystkim z lekcji języka polskiego Ignacy Krasicki (o podobnym jak możemy mniemać, zamiłowaniu co Kadłubek) napisał kiedyś historyczną fantazję, której nadał tytuł „Historja”. Poświęca w niej chwilę na omówienie obu najważniejszych wawelskich legend: historii Smoka Wawelskiego oraz królowej Wandy – legendy Wawelu – tej, o której mówimy, że nie chciała wychodzić za Niemca (tradycyjnie zwanego Rytgierem). Genialny poeta wspomina o niej ze sporą dozą złośliwości:

Wenda albo Wanda nie wzgardziła Rytgierem, bo go na świecie nie było. Nie skoczyła z mostu w Wisłę, bo pod Krakowem na łodziach się wożono; że utonęła, to prawda, ale nie ona temu winna, lecz przewoźnik pijany.

Być może Krasicki podszedł do tematu zbyt cynicznie – wspominając żartem o historii z Wawelu, ale warto na moment popłynąć wraz z nurtem jego rozumowania i zadać sobie ważne pytanie:

No dobra, ale skąd właściwie biorą się te wszystkie legendy? 

By to sobie wytłumaczyć, sięgniemy raz jeszcze po znany już nam przykład Smoka Wawelskiego w Krakowie. Na tak dobrze znanej, a w dodatku wielokrotnie badanej przez specjalistów historii powinniśmy szybko załapać, o co chodzi w tworzeniu legendy i co tak w ogóle sprawia, że mamy z nią do czynienia.
Musimy wiedzieć, że w przypadku Smoka Wawelskiego badacze mówią o dwóch koncepcjach powstania. Pierwszą z nich jest hipoteza legendy ludowej, która mówi o tym, że mistrz Kadłubek uszlachetnił jedynie istniejącą już od wieków historię o pierwszym z brzegu smoku poprzez dodanie do niej rodziny królewskiej i wątku walki o tron . Teoria ta wyjaśniałby pogańską nutkę, rozbrzmiewającą w tle opowieści o sprycie, nie zaś o wspaniałej boskiej interwencji, jak to było w przypadku wielu innych europejskich legend. Po raz pierwszy wysnuł ją znany slawista (ekspert w dziedzinie języków i kultury Słowian) i historyk Aleksander Brückner.

Kadłubek a hipoteza legendy uczonej

Jest jeszcze hipoteza legendy uczonej. Wyprowadził ją Oswald Balzer, rozwinął natomiast Marian Plezia. Dowodzili oni, że w czasach przed powstaniem uniwersytetów, miejscowe elity intelektualne gromadziły się, by dyskutować o historycznych początkach państwa. To właśnie Wincenty Kadłubek – tytułowy związany z Wawelem bohater – miał spisać ich rozważania. Niektórzy z wyznawców tej hipotezy próbują udowodnić, że Smok Wawelski ma coś wspólnego z Biblią i legendą o świętym Jerzym, większość jednak kategorycznie temu zaprzecza. Jednym z często występujących wątków jest tu natomiast teoria, jakoby miejscowe podania połączyć w jedno, tworzące legendę założeniu ważnego i wielkiego miasta.

Bo to właśnie jest w legendach najważniejsze – w przeciwieństwie do baśni, mitów, czy bajek opowiadają o historycznych wydarzeniach, a czasem także historycznych postaciach. Nie muszą być to fakty, gdy przekładamy je na język dzisiejszej nauki – cóż, ciężko byłoby nam przyznać, że smok to postać historyczna! – jednakże możemy mieć pewność, że dla współczesnych twórcom legend, były jak najbardziej prawdziwe. Stąd mamy cykl legend o królu Arturze, legendy o założycielach starożytnego Rzymu Remusie i Romulusie, czy powstaniach państw.

Żródła legend na Wawelu w Krakowie.  Kadłubek i Smoczej Jamy, rzeźba z liśćmi ze sredniowiecza

Rodzaje legend

W zależności od poruszanego tematu, wyróżniamy trzy podstawowe typy legend. Są więc legendy biograficzne, opowiadające o życiu wielkich ludzi (np. legenda o Kraku i Wandzie, związane z Wawelem), legendy hagiograficzne, czyli opisujące żywoty świętych (np. legenda o świętym Aleksym), czy legendy etiologiczne. Te ostatnie skupiają się na opowiadaniu historii miejsc lub obyczajów, często tłumaczą nazwy, czy pojawienie się gdzieś jakiegoś elementu krajobrazu. Dobrym przykładem będzie, większości dobrze znana, legenda o braciach Lechu, Czechu i Rusie.


Samo słowo „legenda” pochodzi od łacińskiego czasownika „legere”, znaczącego „czytać”. Z początku legendy przekazywano sobie ustnie, więc często może się okazywać, że znana przez nas wersja mocno odbiega od tej, którą poznawano przy licznych ogniskach, czy nad kuflami piwa setki lat wcześniej. Wiele zależało od pamięci słuchaczy, którzy mieli przekazać historię dalej, a także od ich subiektywnych opinii.
W dzisiejszych czasach możemy doświadczyć podobnego zjawiska, gdy przekazujemy sobie ustnie informacje, choćby w gronie rodziny. Trzeba przyznać, że niekiedy poznamy ludzi z wyjątkową umiejętnością, gdy chodzi o dopowiadanie sobie różnych faktów i naturalne zdolności do przeinaczania informacji.

wawel mankieta

Zwiedzanie z przewodnikiem

Podczas zwiedzania z przewodnikiem możesz również odkryć tajemnice związane z katedrą na Wawelu, która jest miejscem koronacji i pochówku polskich monarchów oraz miejscem pochówku innych ważnych postaci historycznych.

Pamiętaj, aby wcześniej zarezerwować wizytę z przewodnikiem, aby mieć pewność, że masz zapewnione miejsce i że przewodnik będzie mógł poświęcić Ci wystarczająco dużo uwagi podczas zwiedzania

Zobacz również

wejście do apartamentów królewskich na wawelu w krakowie
Odkrycia archeologiczne na Wawelu – Wyjątkowa podróż w czasie

Zamek Wawel to nie tylko majestatyczna rezydencja królów Polski, ale również miejsce pełne tajemnic i…

Czytaj więcej
Zamek Wawel
Czy Jan Paweł II odwiedził Katedrę na Wawelu?

Katedra Wawelska, położona na Wawelu w Krakowie, od wieków stanowi istotny symbol polskiej historii i…

Czytaj więcej
Katedra Wawelska
Kto jest pochowany w Katedrze na Wawelu?

Katedra Wawelska, wznosząca się nad Krakowem, to jedno z najważniejszych miejsc kultury i historii Polski.…

Czytaj więcej
Wawel
Kulinarna Podróż po okolicach Wawelu

Wawel to niezwykłe miejsce o głębokich korzeniach historycznych, które stanowi nie tylko symbol Krakowa, ale…

Czytaj więcej
wawel wieża
Wawel w literaturze: Opowieści i Legendy

Wawel to niezwykłe miejsce, które jest dumą Krakowa. Ten historyczny zamek, wznoszący się nad Wisłą,…

Czytaj więcej
Dzwon zygmunta
Dzwon Zygmunta – Legendy Katedry Wawelskiej

Katedra Wawelska: Żywa Księga Historii Katedra Wawelska, zlokalizowana na Wawelu w Krakowie, nie tylko zachwyca…

Czytaj więcej
wawel w krakowie, zielona trawa, ogród
Gabinet Porcelanowy – Nowa wystawa na Zamku Królewskim

Gabinet Porcelanowy Gabinet Porcelanowy – to nowa, trwała ekspozycja na Zamku Królewskim na Wawelu, która…

Czytaj więcej
Panorama Wawel w Krakowie
Wawel a UNESCO – dlaczego Zamek jest na światowej liście?

Wawel jako symbol Polskiej historii Od najdawniejszych czasów Wawel w Krakowie stanowił symbol potęgi i…

Czytaj więcej
mur obronny zamek Wawel w Krakowi
Tajemnice Katedry Wawelskiej

Bazylika Archikatedralna świętego Stanisława i świętego Wacława, znana również jako Katedra Wawelska w Krakowie, jest…

Czytaj więcej
Zamek Wawel
Zamek Wawel
Koronacje królewskie na Wawelu

Historyczne koronacje Królewskie w Krakowie Wawel skrywa w swoich starych murach nie tylko arcydzieła architektoniczne,…

Czytaj więcej
Kaplica Zygmuntowska na Wawelu

Kaplica Zygmuntowska – największe dzieło znajdujące się w Katedrze Wawelskiej Kaplica Zygmuntowska, usytuowana na Wawelu…

Czytaj więcej
Kiedy zwiedzać Wawel?

Najlepszy czas na zwiedzanie zamku na Wawelu Wawel, perła krakowskiego krajobrazu, ożywa w każdym sezonie,…

Czytaj więcej
zamek wawel w krakowie
Jak tanio zwiedzać Wawel

Wawel to jedno z najważniejszych historycznych miejsc w Polsce. W tym artykule omówimy różne możliwości,…

Czytaj więcej
Wejście centralne na Wawel
„Cegiełki Wawelskie”

Cegiełki Wawelskie – patriotyczna akcja Gdy kroczymy w kierunku Wzgórza Wawelskiego od ulicy Kanoniczej czy…

Czytaj więcej
wejście do apartamentów królewskich na wawelu w krakowie
Wawel Podziemny. Lapidarium

Lapidarium Wawel, perła polskiego dziedzictwa, skrywa przed nami swoje najcenniejsze skarby w podziemiach Zamku Królewskiego.…

Czytaj więcej
Wawel
Świąteczne zwiedzanie Wawelu

Co się dzieje w święta na Krakowskim Wawelu? Kraków przyciąga nie tylko malowniczym krajobrazem, ale…

Czytaj więcej
Wycieczka na Wawel dla rodzin z dziećmi

Zbliżają się ferie zimowe, czas, który doskonale nadaje się na wycieczkę dla rodzin z dziećmi…

Czytaj więcej
wawel mankieta
Jakie skarby kryje Skarbiec

Wawel, majestatyczny zamek w sercu Krakowa, kusi tajemnicą i bogactwem swej historii. Jednak to, co…

Czytaj więcej
Wejście centralne na Wawel
Wawel z dzieckiem – co warto wiedzieć przed wycieczką?

Wawel dla najmłodszych Wawel to jedno z najbardziej znanych i popularnych miejsc w Polsce, które…

Czytaj więcej
Katedra Wawelska w Krakowie
Odkryj z nami Zamek Królewski na Wawelu

Jakie tajemnice i historie kryje Zamek Królewski? Kraków to jedno z najpiękniejszych miast w Polsce,…

Czytaj więcej